Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatlarının borc səviyyələri son illərdə kəskin artıb. Yaşlanan əhali, iqlim dəyişikliyi və müdafiə xərcləri kimi tələblər də təzyiqi artırır.
İran müharibəsi, inflyasiya risklərini yenidən alovlandıraraq, hökumətlərə əlavə təzyiq göstərir. Münaqişənin sonu görünmədiyindən, treyderlər mərkəzi bankların faiz artıracağına bahis edir.
ABŞ-ın 30 illik borclanma dəyəri 5%-i keçib. Yaponiya 10 illik istiqraz faizləri 30 ilin zirvəsinə çatıb. Yüksək borc yükü, hökumətin xərclərini məhdudlaşdıraraq həyat səviyyəsinə zərər verə bilər.
Bu canlı lövhə, Yeddilik Qrup (G7) ölkələrinin əsas borc göstəricilərini izləyir.
Artan borclanma xərcləri
COVID-19 pandemiyası və Rusiyanın Ukraynanı işğalından sonra G7 istiqraz gəlirləri sıçrayıb. Mərkəzi banklar inflyasiyanı cilovlamaq üçün faizləri artırıb. İran müharibəsi son təzyiqdir. Böyük Britaniya 30 illik gəlirlərdə 28 ilin zirvəsinə çatıb.
Daha qısa müddətə borclanma
Qısa və uzunmüddətli istiqraz gəlirləri arasındakı fərq kəskin artıb. Uzun müddətə borclanma daha bahalı olub. Hökumətlər daha qısa müddətli istiqrazlar satmağa başlayıb. Lakin bu da risklidir, çünki borc daha tez ödənilməli və ya yenidən maliyyələşdirilməlidir.
Tək istiqamətli yol?
Almaniya istisna olmaqla, G7 ölkələrində borc ümumiyyətlə iqtisadi məhsula bərabər və ya daha yüksəkdir. Yaponiyanın borcu məhsulun iki qatından çoxdur. Uzunmüddətli perspektivdə, yaşlanan əhali, faiz xərcləri, müdafiə və iqlim xərcləri borcu daha da artıracaq.
Faiz ödənişləri
Pandemiya sonrası yüksək borclanma xərcləri, hökumətlərin faiz ödənişlərinə təsir edir. 2024-cü ildə OECD ölkələrində faiz ödənişləri müdafiə xərclərini keçib.
Artan risk
ABŞ istiqrazlarında müddət mükafatı (term premium) pandemiyadan sonra artıb. Bu, fiskal siyasət, Fed-in istiqraz satışları və inflyasiya qeyri-müəyyənliyini əks etdirir. OECD ölkələrində müddət mükafatı 10 ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.
Fərqə diqqət
İnvestorların Avrozonada Almaniya istiqrazlarına görə mükafat tələb etməsi azalıb. İtaliyanın borc risk mükafatı 2008-dən bəri ən aşağı səviyyədədir. Fransa isə parçalanmış siyasi fon səbəbindən daha riskli görünür.
Alıcı diqqətli olsun
Yaponiyada Baş nazir Sanae Takaichinin xərc planları fiskal narahatlıqları artırıb. Uzunmüddətli istiqraz satışları diqqət mərkəzindədir. 10 illik gəlirlər 1996-cı ildən bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb.
