Vaşinqton, 28 May – Prezident Donald Tramp İrana qarşı müharibəni bitirməyə çalışarkən çətin vəziyyətdədir. O, həm Hörmüz boğazını açmaq və ABŞ-da benzin qiymətlərini endirmək üçün təzyiq altındadır, həm də İrana güzəştlərə görə öz partiyasındakı şahinlərin qarşı çıxması ilə üzləşir.
Trampın dilemması həftəboyu sürən diplomatik fəaliyyət zamanı aydın oldu. Mənbələrə görə, yaranan çərçivə sazişi mövcud atəşkəsi uzadacaq, İranın neft daşıyan mühüm marşruta nəzarətini aradan qaldıracaq, nüvə proqramı isə gələcək müzakirələrə saxlanılacaq.
Belə bir müvəqqəti saziş Trampın 28 fevralda İsraillə İrana hücumundan sonra sülhə doğru ən əhəmiyyətli addım olacaq. Lakin bu, onun bazasının mühüm hissəsinin – respublikaçı şahinlərin narazılığına səbəb ola bilər. Onlar Trampı İranın nüvə yolunu bağlamaq üçün hücumları bərpa etməyə çağırırlar.
Həftə əvvəl bəzi sərt xətt İran əleyhdarları mümkün sazişi tənqid edərək, onun 2015-ci il nüvə sazişindən az fayda gətirəcəyini bildirdilər. Senatorlar Lindsi Qrem, Rocer Uiker və Ted Kruz Trampı kompromisə getməməyə çağırdı. Tramp isə “tələsmədiyini” və yalnız “əla” saziş qəbul edəcəyini söylədi.
“Trampın son həftədəki ritorik dəyişiklikləri göstərir ki, o, geniş müharibəni dar bir yerə yerləşdirməyə çalışır,” Con Hopkins Universitetinin Yaxın Şərq mütəxəssisi Laura Blumenfeld dedi. Ağ Ev rəsmisi isə danışıqların yaxşı getdiyini bildirdi.
Ağ Ev rəsmisi: “Prezident Tramp yalnız Amerika xalqı üçün yaxşı saziş edəcək, İranın heç vaxt nüvə silahı əldə etməməsini təmin etməlidir.”
Çərşənbə axşamı mediaya sızan “anlaşma memorandumu”nun şərtləri bir çox çətin məsələləri açıq qoyur: boğazın uzunmüddətli statusu, İranın silah dərəcəli uran ehtiyatı və potensial sanksiya yumşaldılması. Çərçivə Trampın “şərtsiz təslim” tələbindən uzaqdır.
İranın Tasnim xəbər agentliyi mətnin yekunlaşmadığını bildirdi. Tramp bir neçə dəfə sazişin yaxın olduğunu demişdi. Analitiklər Trampın İrana güzəştlər qarşılığında məhdud güzəştlər verməyə çalışdığını deyirlər.
Boğazın açılması beynəlxalq aləmdə alqışlansa da, Tramp yalnız müharibədən əvvəl mövcud olan azad gəmiçiliyi bərpa edəcək. Siyasi və iqtisadi saatlar işləyir: onun reytinqi düşür, noyabrda aralıq seçkilər yaxınlaşır.
İran sanksiyaların yüngülləşdirilməsini axtarır. Trampın komandası yüksək benzin qiymətlərinin respublikaçıların seçki perspektivlərinə zərər verə biləcəyindən narahatdır. Analitiklərə görə, İran üstünlüyü əlində saxlayır.
