Bakı, 21 May – Bond.az. Fiziki xam neftin qiymətləri keçən ay 160 dollardan yuxarı qalxdıqda, analitiklər və treyderlər ABŞ-İran müharibəsi və Hörmüz boğazının bağlanması halında bazarın dağılacağını proqnozlaşdırmışdılar.
Beş həftə sonra, boğaz hələ də bağlı və sülh danışıqları dalana dirənmişkən, qiymətlər yüksəlməyib, əksinə 100-110 dollara düşüb.
Eniş bir neçə amillə bağlıdır: Çin neft emalı zavodları emal həcmini kəsib, idxalı azaldıb və anbarlardan xam neft istifadə edib. İstehsalçılar, emalçılar və treyderlər ABŞ-dan qlobal bazarlara daha çox neft və yanacaq ixrac edərək Yaxın Şərqdən tədarük boşluğunu doldurmağa kömək ediblər.
Müharibədən əvvəl qlobal enerji tədarükünün təxminən 20%-i Hörmüz boğazından keçirdi. Münaqişə Səudiyyə Ərəbistanı, İraq, BƏƏ və Küveyt kimi təchizatçılardan gündə 14 milyon barrel nefti – qlobal tədarükün 14%-ni – bazardan çıxarıb.
“Qiymətlərin nisbətən aşağı qalması, ən böyük tədarük pozuntusuna baxmayaraq, tələbin məhv edilməsinin gözləniləndən daha güclü və geniş yayıldığını göstərir”, deyə Saxo Bank analitiki Ole Hansen bildirib.
Orta Şərq xam neft markaları Oman, Dubai və Murban bu həftə Dubai benchmarkına təxminən 9 dollar barelə premiumla qiymətləndirilib, mart ayındakı 65 dollar rekordundan aşağı.
ABŞ-ın Permian xam nefti MEH terminalında 15 Mayda ABŞ neft fyuçerslərinə 1.20 dollar premiumla satılıb, müharibədən əvvəlki səviyyələrə bərabər. Mars Sour markası 4 dollar premiumla ticarət edilib, 17.50 dollar altı illik yüksək səviyyədən aşağı.
ABŞ-ın Avropaya xam neft ixracı da Atlantik hövzəsi markalarına təzyiq göstərir. Şimal dənizi Forties markası 12 Mayda Dated Brentə endirimlə satılıb, apreldəki 21.50 dollar rekord premiumundan geri dönüb.
Müharibə başlamazdan əvvəl, 28 Fevralda, fiziki xam neft benchmarkları Dubai və Dated Brent təxminən 70 dollar barel səviyyəsində idi.
Çin daha az emal edir, ehtiyatlardan istifadə edir
Çin neft sənayesinin böhrana reaksiyasının miqyası diqqətəlayiqdir, deyə Morgan Stanley analitikləri qeyd edib.
Çin emalçıları istehsalı müharibədən əvvəlki səviyyədən təxminən beşdə bir azaldaraq gündə 8.4 milyon barrelə endirib. Çinin dəniz yolu ilə xam neft idxalı 8 Mayadək 30 gündə illik müqayisədə 5.5 milyon barrel/gün – qlobal tələbin 5.5%-i – azalaraq 8.5 milyon barrel/gün olub.
Çin emalçıları hətta uzunmüddətli müqavilələrlə aldıqları yükləri digər ölkələrdəki emalçılara yenidən satıblar – bu nadir haldır – zəif daxili tələb və yüksək qiymətlər səbəbindən.
Bütün Asiyada, qlobal emal gücünün 37%-i, neft idxalı apreldə 10 ilin ən aşağı səviyyəsinə düşüb, çünki emalçılar müharibədən əvvəl yığılmış ucuz ehtiyatları emal etməyi üstün tutublar.
Qlobal neft ehtiyatları mart və apreldə birlikdə rekord 246 milyon barrel azalaraq 7.952 milyard barrelə düşüb, Beynəlxalq Enerji Agentliyi bildirib.
“Heç kim növbəti bahalı barrel üçün pul ödəmək istəmir. Hər kəs ümidlə gözləyir, amma bir nöqtədə bu ehtiyatlar tükənəcək”, deyə Energy Aspects analitiki George Dix bildirib.
ABŞ ixracı rekordlar vurur
İstehsalçılar və treyderlər ABŞ-dan ixracı artırıblar. ABŞ hökuməti Strateji Neft Ehtiyatından 133 milyon barrel satıb.
ABŞ-ın xam neft və yanacaq ixracı martda 11.2 milyon barrel/gündən mayın ilk iki həftəsində 13 milyon barrel/günə yüksəlib.
Analitiklər nisbətən aşağı qiymətlərin davamlı olmaya biləcəyi və Hormuz bir neçə ay ərzində açılmasa, ehtiyatların minimum səviyyəyə düşəcəyi barədə xəbərdarlıq ediblər.
“Bazar çox dayanıqlılıq göstərdi, lakin ehtiyatlar hesabına işləyir və Hormuzda irəliləyiş gözləyir”, deyə veteran neft treyderi Adi Imsirovic bildirib.
