Məhkəmə təcrübəsi göstərir ki, bəzi hallarda daşınmaz əmlak saxta sənədlərlə başqa şəxslərin adına rəsmiləşdirilir. Sonra həmin əmlak üçüncü şəxslərə satılır.
Ali Məhkəmə bildirib ki, əsl mülkiyyətçi məhkəmədə əmlakın qanunsuz olaraq əlindən çıxdığını sübut etməlidir. Məsələn, saxta etibarnamə ilə satış olubsa, bu təsdiq edilməlidir.
Saxtakarlıq sübuta yetirilərsə, ilk satışın və qeydiyyatın hüquqi əsası olmadığı müəyyən edilir. Lakin əmlak sonradan başqa şəxslərə satıla bilər.
Əsl mülkiyyətçi əmlakı iki halda geri ala bilər: 1) müqavilələr uydurma olduqda; 2) sonrakı alıcılar vicdanlı olmadıqda.
Ali Məhkəməyə görə, bəzi hallarda müqavilə formal xarakter daşıyır. Məqsəd "vicdanlı alıcı görüntüsü" yaratmaqdır.
Bu niyyəti göstərən faktlar: qohumluq, aşağı qiymət, əmlaka baxış keçirilməməsi, alıcının maddi vəziyyətinin uyğunsuzluğu, pulun notarius depozitindən geri götürülməsi, digər hallar.
Bir fakt təkbaşına kifayət etmir. Sübutlar məcmu şəkildə yalnız bir nəticəyə gətirməlidir.
İstisna hallarda tək fakt həlledici ola bilər: məsələn, yoxsul şəxsin bahalı əmlak alması.
Müqavilələr uydurma deyilsə, alıcının vicdanlılığı ayrıca qiymətləndirilir.
Vicdanlı alıcı reyestrdəki qeydə etimad edərək əmlakı alıbsa, qanun onu qoruyur. Əsl mülkiyyətçi yalnız zərərin ödənilməsini tələb edə bilər.
Alıcı iki halda vicdanlı sayılmır: 1) reyestrə etiraz daxil edilibsə; 2) alıcı qeydin qeyri-dəqiq olduğunu bilirsə.
Əgər etiraz yoxdursa, əsl mülkiyyətçi alıcının vicdansızlığını sübut etməlidir. Bu çətindir, çünki sübutlar dolayı olur.
Ali Məhkəmə qeyd edir ki, dolayı sübutlar məcmu şəkildə olmalı, etibarlı və uzlaşmalıdır.
Qanunun məqsədi həqiqətən vicdanlı olanı qorumaqdır. Formal meyarlarla həll qəbuledilməzdir.
Vicdanlı alıcı müəyyənən edilməzsə, onun hüquqları qorunur.
Bəzi hallarda vicdanlı alıcı belə qorunmur: 1) ər-arvadın birgə mülkiyyəti; 2) ikili qeydiyyat; 3) xüsusi mülkiyyətə verilə bilməyən əmlak; 4) əvəzsiz əldə edilən əmlak.
